Nam Ô là làng chài cổ ở bờ tây bắc vịnh Đà Nẵng, nơi sông Cu Đê đổ ra biển, khoảng 30 đến 40 phút xe từ trung tâm và ngay dưới chân đèo Hải Vân. Người ta đến Nam Ô vì ba thứ: ghềnh đá phủ rêu lộ ra lúc nước ròng, nghề nước mắm cá cơm và gỏi cá trích. Một buổi sáng là đủ.
Ghềnh đá Nam Ô lúc nước ròng: mùa rêu tháng mấy
Rêu lên từ khoảng cuối tháng 1, dày nhất tháng 2 và tháng 3, nhạt dần trong tháng 4; có năm lên sớm từ trước Tết. Đúng mùa vẫn chưa đủ. Rạn đá dài khoảng 500 m chỉ lộ ra khi nước xuống, và giờ nước ròng lùi dần mỗi ngày, có tuần rơi vào sáng sớm, có tuần rơi vào trưa, nên phải xem bảng thuỷ triều Đà Nẵng của ngày định đi rồi mới đặt giờ xuất phát.
Ghềnh đá Nam Ô qua 12 tháng
- January: Varies — Rêu lên từ khoảng cuối tháng; gió đông bắc còn có ngày sóng lớn
- February: Best — Rêu dày nhất ở nhiều năm; quanh Tết đông người
- March: Best — Rêu còn xanh, biển dịu dần
- April: Good — Rêu nhạt dần; vụ cá cơm tháng ba âm lịch
- May: Varies — Hết rêu; biển lặng, nước trong
- June: Varies — Nắng gắt từ khoảng 9 giờ; đi lúc bình minh
- July: Varies — Nắng gắt, biển êm; đi sớm
- August: Varies — Nắng gắt; có ngày mưa giông
- September: Varies — Vụ cá tháng tám âm lịch; bắt đầu mưa
- October: Avoid — Cao điểm mưa bão, không xuống rạn
- November: Avoid — Mưa nhiều, triều cao, đá ngập và trơn
- December: Avoid — Gió bấc, nhiều ngày biển động; chỉ đứng trên bờ
Key
- Best
- Good
- Varies
- Avoid
Ngày đẹp nhất là một ngày thường trong tháng 2 hoặc tháng 3 mà nước ròng rơi vào khoảng 5 giờ 30 đến 7 giờ sáng. Tránh cuối tuần quanh Tết, vì rạn kín người chụp ảnh; giữa tháng 3 thường vắng hơn mà rêu vẫn còn.
Lúc ấy rạn là một mặt đá phẳng, xám, loang những mảng rêu xanh non chạy dài ra biển, nước đọng trong các khe đá phản chiếu trời, phía sau là mỏm rừng rậm của ghềnh, và nắng sớm chiếu nghiêng làm màu rêu sáng nhất. Triều lên thì phần lớn rạn chìm. Chỉ còn mép đá sát chân rừng. Ngoài mùa rêu, ghềnh vẫn đáng ghé lúc bình minh để xem đá; người chỉ đi vì ảnh rêu thì chọn tháng 2, 3.
Mùa rêu cũng là mùa rác: chai bia, hộp xốp bỏ lại sau những buổi đông người, và những mảng rêu nát vì bị giẫm để chụp ảnh. Đi trên phần đá trơ, đứng yên một chỗ khi chụp, mang rác về.
Ghềnh vẫn vào được tự do theo lối của người làng xuống bãi. Dải bờ phía nam ghềnh và quanh cửa sông có công trình đang làm, nên đi theo lối dân đi, đừng băng qua khu rào.
Nam Ô ở đâu và đi thế nào
Đi về phía tây bắc theo đường ven vịnh Nguyễn Tất Thành, mặt biển nằm bên phải suốt quãng đường, phía trước là khối núi Hải Vân mỗi lúc một gần. Tới khu cầu Nam Ô cũ thì rẽ vào làng, băng qua đường sắt gần ga Kim Liên, đi thêm một đoạn ngắn là thấy ghềnh. Đường trong làng hẹp. Ô tô nên dừng ở chỗ rộng rồi đi bộ; xe máy vào tận nơi.

Làng nằm trên doi đất kẹp giữa sông Cu Đê và biển. Phía sông là những vó lưới căng trên cọc tre, phía biển là bãi cát đậu thuyền thúng, và bên kia mặt vịnh là Sơn Trà.
Làng Nam Ô: giếng Chăm, lăng Ông và cái tên
Trong các con hẻm của làng còn những miệng giếng vuông xây đá, nằm sát biển mà nước vẫn ngọt và trong. Người làng gọi đó là giếng Chăm. Nam Ô từng là đất của người Chăm, và theo một người làng chuyên ghi chép chuyện cũ, làng từng có tám giếng như thế, nay còn bốn.

Cái tên Nam Ô có hai câu chuyện. Người làng kể tên cũ là Hoa Ổ, bãi cát nhiều hoa, sau đổi thành Nam Ổ vì kiêng huý, rồi thành Nam Ô khi người Pháp ghi không dấu. Câu chuyện kia gọi đây là cửa nam của châu Ô, vùng đất gắn với cuộc hôn nhân của công chúa Huyền Trân với vua Chăm; người Nam Ô vẫn giữ miếu thờ bà. Không ai biết chắc làng lập từ thế kỷ nào. Cổng du lịch Đà Nẵng ghi hơn 700 năm.
Gần đó là lăng Ông thờ xương cá voi ngư dân đưa vào bờ qua nhiều đời, miếu Bà Liễu Hạnh, và rừng Mỏm Hạc trên ghềnh mà người làng tự giữ, cấm chặt cây. Đi chậm một vòng mất chừng 30 đến 45 phút.
Nước mắm Nam Ô: thùng gỗ, chượp và mùi của làng
Mùi đến trước khi thấy nhà. Mùi cá ủ muối nồng, mặn, đậm lên khi nắng lên và khi người làm mắm mở thùng đảo cá; trong sân là những thùng gỗ mít lớn, bên trong là chượp, hỗn hợp cá cơm than trộn muối hạt đang ủ. Nước mắm rút ra nhỏ giọt từ đáy thùng, người làng gọi là nước mắm nhĩ, màu chuyển dần từ vàng sang đỏ sẫm.
Làng làm hai vụ theo hai mùa cá: mắm cá cơm tháng ba khi đàn cá vào vịnh, và mắm cá tháng tám âm lịch. Cá được trộn muối bằng tay, bóp cho từng con ngấm muối, rồi ủ khoảng một năm, có nơi lâu hơn, tới khi cá nhừ. Xưa cá đánh ngay trong vịnh; nay, theo trang du lịch chính thức của thành phố, cá cơm than được đưa về từ Cà Mau. Nghề làm nước mắm Nam Ô là di sản văn hoá phi vật thể quốc gia, và năm 2024 nước mắm Nam Ô có chỉ dẫn địa lý riêng.
| Công đoạn | Ở Nam Ô |
|---|---|
| Cá | Cá cơm than; vụ tháng ba thêm vụ tháng tám âm lịch |
| Muối | Muối hạt Sa Huỳnh, Cà Ná hoặc Đề Gi, cất lâu cho bớt đắng |
| Tỷ lệ | Khoảng 3 đến 4 phần muối cho 10 phần cá |
| Thùng ủ | Thùng gỗ mít, đáy lót sạn và chổi đót; 200 đến 300 kg cá mỗi thùng |
| Thời gian ủ | Khoảng 12 tháng, có nơi 18 tháng |
| Mỗi thùng cho | Khoảng 100 đến 150 lít nước mắm loại một |
| Màu, mùi | Đỏ sẫm, trong; mùi cá ủ đậm, hậu thơm, ngọt hậu |
Mua nước mắm ở làng Nam Ô ra sao
Mua tại nhà các hộ làm nghề. Ở đó được nhìn thùng chượp, được ngửi thử, được hỏi mẻ đang bán ủ từ vụ nào. Nước mắm làng chỉ có cá cơm và muối; hội làng nghề giữ tiêu chí "4 không": không chất bảo quản, không phụ gia, không phẩm màu và hương liệu, không đạm tổng hợp. Chai ghi rõ nơi làm, ngày đóng, độ đạm, có dấu chỉ dẫn địa lý "Nam Ô" dễ kiểm nguồn hơn chai không nhãn bán bên đường.
Nếm thử trước khi mua: nước mắm ủ lâu mặn trước rồi ngọt hậu, còn nước chấm pha chế thường ngọt ngay từ đầu. Gói chai cho chuyến bay về thế nào thì bài về quà Đà Nẵng đã nói kỹ.
Gỏi cá Nam Ô và lễ cầu ngư
Gỏi ngon nhất là bữa trưa sớm của ngày ghe ra được khơi. Khoảng rạng đông, ghe đi đêm lần lượt vào bờ, thúng chai tròn được kéo lên cát, cá trích cỡ hai ngón tay được mua bán ngay trên bãi; vài giờ sau, cá ấy thành gỏi, lóc xương, tái với giấm và chanh, áo thính và mè rang, cuốn bánh tráng cùng rau sống, khế chua, chuối chát rồi chấm nước nấu từ nước luộc cá với nước mắm làng, ớt và đậu phộng giã.
Ngày gió bấc mạnh, ghe nằm bờ, quán có khi không làm gỏi. Ai nên tránh món cá sống thì bài "Ăn gì ở Đà Nẵng" nói kỹ; ở làng luôn có món cá nấu chín để gọi thay.

Lễ cầu ngư của Nam Ô thường vào tháng Hai âm lịch, quanh lăng Ông. Người làng đặt lễ lên bè, ngư dân đưa bè lễ ra giữa biển làm lễ nghinh Ông, cầu một năm đi biển bình an; mấy năm gần đây có thêm đua thuyền, và gần đây lần đầu phụ nữ trong làng cùng dâng lễ. Ngày lễ do làng định theo năm. Phải hỏi trước.
Nửa ngày ở Nam Ô: đi theo thứ tự nào
Một buổi sáng ở Nam Ô
- 5:15
Rời trung tâm
Đường ven vịnh còn vắng, trời hửng dần phía Sơn Trà. Nếu hôm ấy nước ròng rơi vào giữa trưa, đảo thứ tự: vào làng trước, ra ghềnh sau.
- 6:00
Ghềnh đá lúc bình minh
Mặt trời lên phía Sơn Trà, chiếu nghiêng qua rạn, rêu sáng màu nhất. Khoảng một giờ, trước khi nắng gắt và triều lên.
- 7:00
Bãi thúng và ghe về bến
Thúng chai kéo lên cát, cá đổ ra rổ, người làng mua bán ồn ào ngay trên bãi. Đứng ngoài lối đi của người khiêng cá.
- 8:00
Đi bộ trong làng
Giếng Chăm, lăng Ông, miếu Bà Liễu Hạnh nằm gần nhau trong các con hẻm còn mát.
- 9:00
Nhà làm nước mắm
Xin phép xem thùng chượp, nếm thử, hỏi chuyện vụ cá. Vào vụ tháng ba và tháng tám âm lịch mới thấy người làng muối cá.
- 10:30
Gỏi cá trưa sớm
Ăn rồi rời Nam Ô trước buổi trưa nắng, về phố hoặc lên đèo Hải Vân.
Buổi chiều cũng đi được nếu hôm ấy nước ròng muộn. Đổi lại, ghe đã về từ sáng, quán gỏi nhiều nơi hết cá, và rạn tối sớm khi mặt trời xuống sau dãy núi phía tây.
Nên ghép Nam Ô với đèo Hải Vân hay Lăng Cô
Ba cách xếp một ngày có Nam Ô
Nam Ô buổi sáng rồi về phố
Suits Chuyến ngắn, nhà có con nhỏ
Pros
- Về trung tâm trước 12 giờ, chiều còn nghỉ
Cons
- Không có tầm nhìn từ trên cao xuống vịnh
Nam Ô rồi lên đèo Hải Vân
Suits Người đi xe máy hoặc thuê xe nửa ngày
Pros
- Chân đèo cách làng khoảng 3 km
- Từ đèo nhìn ngược xuống vịnh và làng vừa đi qua
Cons
- Mây phủ đỉnh nhiều ngày mùa mưa
- Đường dốc, nhiều khúc cua, không hợp người mới lái xe máy
Nam Ô, Hải Vân rồi Lăng Cô
Suits Người có trọn một ngày và chịu được đường dài
Pros
- Làng chài, đèo và đầm Lập An trong một chuyến
Cons
- Phải dậy trước 5 giờ để kịp nước ròng
- Về muộn nếu đi đường đèo cả hai chiều
Làng chài trước, khi nước còn ròng, trời còn mát; đèo sau. Đường đèo, Hải Vân Quan, các chỗ dừng ở Lăng Cô được kể riêng trong bài "Lăng Cô và đèo Hải Vân: một ngày giữa Huế và Đà Nẵng".
Ứng xử trong làng Nam Ô
Người làm mắm, vá lưới, phân loại cá đều đang làm việc. Hỏi một câu trước khi chụp cận mặt ai đó, và nhận cái lắc đầu cũng bình thường. Vào lăng Ông hay miếu thì mặc kín vai. Đừng ngồi lên thành giếng cổ.
Mùi chượp bám vào quần áo nếu đứng lâu bên thùng, nhất là khi nắng đã lên. Người nhạy mùi nên ghé nhà làm mắm vào sáng sớm, mang khẩu trang mỏng và mặc đồ dễ giặt.
Frequently asked questions
Nam Ô cách trung tâm Đà Nẵng bao xa?
Làng Nam Ô cách trung tâm khoảng 17 đến 20 km về phía tây bắc, đi đường ven vịnh Nguyễn Tất Thành chừng 30 đến 40 phút xe. Chân đèo Hải Vân cách làng chừng 3 km.
Mùa rêu ở ghềnh đá Nam Ô vào tháng mấy?
Rêu trên rạn Nam Ô lên từ khoảng cuối tháng 1, dày nhất tháng 2 và tháng 3, nhạt dần trong tháng 4; có năm lên sớm từ trước Tết. Rêu chỉ thấy rõ khi nước ròng, nên cần xem bảng thuỷ triều.
Làng nước mắm Nam Ô có gì để xem?
Thùng gỗ mít ủ chượp cá cơm, nước mắm rút nhỏ giọt màu đỏ sẫm, và người làng muối cá vào vụ tháng ba, tháng tám âm lịch. Nghề làm nước mắm Nam Ô là di sản văn hoá phi vật thể quốc gia.
Ghềnh Nam Ô có còn vào được không?
Có. Ghềnh Nam Ô vẫn vào được theo lối của người làng; dải bờ quanh cửa sông có công trình, nên đi theo lối dân đi.
Lễ cầu ngư Nam Ô vào tháng mấy?
Lễ cầu ngư của làng Nam Ô thường diễn ra vào tháng Hai âm lịch quanh lăng Ông, với lễ đưa bè ra biển và nghinh Ông. Ngày cụ thể do làng định theo năm, nên cần hỏi trước.
Tắm biển ở Nam Ô được không?
Bãi thúng Nam Ô là bến ghe, không phải bãi tắm có cứu hộ, và đá quanh ghềnh nguy hiểm khi có sóng. Muốn tắm biển có cứu hộ thì về biển Mỹ Khê.
Ask the writer · Ban biên tập Ghiền Trip
Ban biên tập Ghiền Trip viết cẩm nang từ thông tin du lịch phổ biến và kinh nghiệm đi đường, và cập nhật khi có thay đổi.




